Το έτος 1961, στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ, ο ψυχολόγος Στάνλεϊ Μίλγκραμ (Stanley Milgram) ξεκίνησε μια έρευνα που έμελλε να αλλάξει για πάντα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ανθρώπινη ηθική και την υπακοή. Σκοπός του ήταν να κατανοήσει πώς απλοί, καθημερινοί πολίτες στη ναζιστική Γερμανία οδηγήθηκαν στο να διαπράξουν αποτρόπαια εγκλήματα κατά των συνανθρώπων τους.
Αυτό που ανακάλυψε, ωστόσο, σόκαρε την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα, αποδεικνύοντας ότι η γραμμή ανάμεσα στο καλό και το κακό είναι εξαιρετικά λεπτή.
Η παγίδα του ηλεκτροσόκ και η ψευδαίσθηση
Ο Μίλγκραμ συγκέντρωσε εθελοντές, λέγοντάς τους ψευδώς ότι θα συμμετείχαν σε μια μελέτη για τη βελτίωση της μνήμης. Οι ρόλοι μοιράστηκαν με κλήρωση, η οποία όμως ήταν στημένη: ο εθελοντής γινόταν πάντα ο «δάσκαλος» και ένας ηθοποιός (που ήταν στο κόλπο) γινόταν ο «μαθητής».
Η διαδικασία ήταν απλή αλλά μακάβρια:
- Ο μαθητής δενόταν σε μια ηλεκτρική καρέκλα σε διπλανό δωμάτιο.
- Κάθε φορά που έκανε λάθος σε ένα τεστ λέξεων, ο δάσκαλος έπρεπε να του δώσει ένα ηλεκτροσόκ.
- Η τάση του ρεύματος ξεκινούσε από τα 15 Volt και αυξανόταν κατά 15 Volt σε κάθε λάθος, φτάνοντας μέχρι τα 450 Volt (ένδειξη «Κίνδυνος: Σοβαρό Σοκ»).
Καθώς η τάση ανέβαινε, ο ηθοποιός στο διπλανό δωμάτιο άρχιζε να ουρλιάζει από τον πόνο, να χτυπάει τους τοίχους και τελικά να σωπαίνει, προσποιούμενος τον λιπόθυμο ή τον νεκρό. Όταν ο εθελοντής δίσταζε να συνεχίσει, ο ερευνητής με τη λευκή ιατρική μπλούζα του έδινε μια απλή, αυστηρή εντολή: «Το πείραμα απαιτεί να συνεχίσετε».
Τα σοκαριστικά αποτελέσματα και η δύναμη της εξουσίας
Πριν από το πείραμα, ψυχίατροι είχαν προβλέψει ότι μόνο το 1% των ανθρώπων (κυρίως σαδιστές) θα έφτανε μέχρι το τέλος. Τα πραγματικά αποτελέσματα όμως ήταν εφιαλτικά: το 65% των συμμετεχόντων πίεσε το διακόπτη των 450 Volt, παρά το γεγονός ότι άκουγαν τις σπαρακτικές κραυγές του θύματος και ένιωθαν τεράστιο ψυχικό βάρος.
Όπως εξηγεί η αναλυτική μελέτη που φιλοξενείται στο Simply Psychology, το πείραμα απέδειξε ότι οι άνθρωποι δεν γίνονται βασανιστές επειδή είναι εκ φύσεως κακοί. Αντίθετα, όταν βρεθούν υπό την καθοδήγηση μιας «νόμιμης εξουσίας», τείνουν να αποποιούνται την προσωπική τους ευθύνη, μετατρέποντας τους εαυτούς τους σε απλά τυφλά όργανα εκτέλεσης εντολών.
Η έρευνα δέχθηκε έντονη κριτική για το ψυχολογικό τραύμα που προκάλεσε στους ίδιους τους εθελοντές, αλλά παραμένει ένας από τους πιο σημαντικούς και τρομακτικούς καθρέφτες της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τη ζωή του αμφιλεγόμενου ψυχολόγου, μπορείτε να διαβάσετε το βιογραφικό του στο Wikipedia.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου