Γιατί μας κολλάει ένα τραγούδι στο μυαλό και πώς να το σταματήσουμε αμέσως;

 Σου έχει τύχει να ξυπνήσεις το πρωί και, χωρίς κανέναν απολύτως λόγο, να σιγοτραγουδάς μια μελωδία που είχες να ακούσεις μήνες; Ή ακόμα χειρότερα, να επαναλαμβάνεις στο μυαλό σου τον ίδιο εκνευριστικό στίχο για ώρες, χωρίς να μπορείς να τον «σβήσεις»;

Αυτό το παράξενο φαινόμενο δεν οφείλεται σε κάποια εμμονή, αλλά σε μια ακούσια γνωστική λειτουργία. Στην ψυχολογία και τη νευρολογία, η επιστημονική ονομασία του είναι «Ακούσια Μουσική Φαντασία» (Involuntary Musical Imagery), όμως παγκοσμίως έχει καθιερωθεί με τον άκρως περιγραφικό όρο Earworm (σκουλήκι του αυτιού).

Πώς ο εγκέφαλος μπαίνει σε «ατέρμονη επανάληψη» 

Οι έρευνες δείχνουν ότι το 98% των ανθρώπων βιώνει αυτό το φαινόμενο τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Ο εγκέφαλός μας λειτουργεί σαν ένα εξελιγμένο σύστημα αναγνώρισης μοτίβων. Όταν ακούμε ένα τραγούδι που έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά —όπως απλό ρυθμό, γρήγορο τέμπο και επαναλαμβανόμενους στίχους— το ακουστικό μας κέντρο παγιδεύεται.

Η μελωδία «κλειδώνει» στο μυαλό μας κυρίως κάτω από τρεις συνθήκες:

• Πρόσφατη έκθεση: Όταν ακούσαμε το τραγούδι πρόσφατα στο ραδιόφωνο ή σε κάποιο βίντεο.
• Συνειρμοί: Όταν μια λέξη, μια μυρωδιά ή μια εικόνα πυροδοτεί υποσυνείδητα τη μνήμη ενός συγκεκριμένου τραγουδιού.
• Πνευματική αδράνεια: Όταν ο εγκέφαλος βαριέται, κάνει μια μονότονη εργασία (π.χ. πλύσιμο πιάτων, περπάτημα) ή βρίσκεται σε κατάσταση άγχους, τείνει να γεμίζει το κενό ανακυκλώνοντας μια γνώριμη μελωδία.

Τα 3 ψυχολογικά τρικ για να το σταματήσετε 

Αν θέλετε να απαλλαγείτε από ένα τραγούδι που έχει γίνει κουραστικό, οι ψυχολόγοι προτείνουν τρεις απλές αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικές λύσεις:

1. Ακούστε το τραγούδι μέχρι το τέλος: Ο εγκέφαλός μας μισεί τις εκκρεμότητες (Φαινόμενο Zeigarnik). Συνήθως μας κολλάει μόνο ένα μικρό κομμάτι (το ρεφρέν). Αν ακούσετε ολόκληρο το κομμάτι από την αρχή μέχρι το τέλος, το μυαλό σας θα το καταγράψει ως «ολοκληρωμένο» και θα το προσπεράσει.
2. Μασήστε μια τσίχλα: Μια πρωτοπόρα μελέτη του Πανεπιστημίου του Ρέντινγκ απέδειξε ότι η κινητική δραστηριότητα του σαγονιού μπλοκάρει τους μηχανισμούς της βραχυπρόθεσμης ακουστικής μνήμης, εμποδίζοντας το υποσυνείδητο να «σιγοψιθυρίζει» τη μελωδία.
3. Απασχολήστε το μυαλό σας με κάτι δύσκολο: Λύστε ένα σταυρόλεξο, ένα Sudoku ή διαβάστε ένα βιβλίο. Η πνευματική πρόκληση θα αναγκάσει τον εγκέφαλο να χρησιμοποιήσει όλους τους πόρους του, εκδιώκοντας το Earworm.

Όπως επισημαίνει σχετική επιστημονική ανάλυση στο Harvard Health, η κατανόηση αυτών των απλών μηχανισμών μας επιτρέπει να ανακτούμε τον έλεγχο της προσοχής μας μέσα σε λίγα λεπτά. 

 

Για να εξερευνήσετε περισσότερα γύρω από τις μουσικές και νευρολογικές έρευνες του φαινομένου, μπορείτε να επισκεφθείτε το Wikipedia.