Πολύτιμα μέταλλα ενδέχεται να διαφεύγουν από τον πυρήνα του πλανήτη. Αυτό το έντονα αμφισβητούμενο ζήτημα θα μπορούσε να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την εξέλιξη της Γης και να προσδιορίσουμε αν υπάρχει ζωή αλλού στο Σύμπαν.
Λόφοι καλυμμένοι με δέντρα «φρουρούν» μια τεράστια τρύπα στο έδαφος. Ο γιγάντιος λάκκος κατεβαίνει κλιμακωτά, με τους ομόκεντρους δακτυλίους του να μικραίνουν όσο βαθαίνει. Τεράστια φορτηγά βρυχώνται ανεβοκατεβαίνοντας αυτούς τους αυτοσχέδιους δρόμους. Αυτή είναι η εικόνα στο χρυσορυχείο Wangu, στην επαρχία
Hunan της Κίνας.Χίλιοι τόνοι χρυσού κρυμμένοι κάτω από ορυχείο
Η περιοχή αυτή έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο εξόρυξης χρυσού, φαίνεται όμως ότι έχουν «ξύσει» μόνο την επιφάνεια. Στα τέλη του 2025 ήρθε η ανακοίνωση ότι πιστεύουν πως υπάρχουν πάνω από χίλιοι τόνοι χρυσού κρυμμένοι κάτω από το υπάρχον ορυχείο. Εάν επιβεβαιωθεί, αυτό θα το καθιστούσε το μεγαλύτερο κοίτασμα χρυσού –και ίσως το μεγαλύτερο κοίτασμα οποιουδήποτε πολύτιμου μετάλλου– που έχει βρεθεί ποτέ.
Αυτή η ποσότητα χρυσού έχει αγοραία αξία περίπου 63 δισεκατομμυρίων λιρών (περίπου 75,7 δισεκατομμύρια ευρώ). Επομένως, θα ήταν δικαιολογημένο να πιστεύετε ότι ο χρυσός είναι σπάνιος. Εξάλλου, η φαινομενική του σπάνια διαθεσιμότητα τον έχει καταστήσει μέσο αποθήκευσης αξίας στον ανθρώπινο πολιτισμό εδώ και χιλιετίες.
Όμως ο χρυσός δεν είναι καθόλου σπάνιος στη Γη. Είναι σπάνιος μόνο στην επιφάνειά της. «Το 99,9% των πολύτιμων μετάλλων της Γης είναι εγκλωβισμένο στον πυρήνα», λέει ο καθηγητής Matthias Willbold από το Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν στη Γερμανία. Για δεκαετίες, οι περισσότεροι γεωλόγοι πίστευαν ότι τα μέταλλα παρέμεναν εκεί.
Η πιθανότητα διαρροής πολύτιμων μετάλλων από τον πυρήνα της Γης και οι συνέπειες για την κατανόηση του Σύμπαντος
Όμως ο Willbold ανήκει σε έναν αυξανόμενο αριθμό επιστημόνων που προωθούν μια σχετικά νέα ιδέα: Ότι ο πυρήνας της Γης παρουσιάζει διαρροή. Το θέμα αυτό αποτελεί ακόμη αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης, αλλά η εξακρίβωση του ποιος έχει δίκιο έχει τεράστιες συνέπειες.
Όχι μόνο για την κατανόηση της Γης, αλλά και για το πόσο συνηθισμένοι μπορεί να είναι πλανήτες σαν τον δικό μας στο ευρύτερο Σύμπαν.
1. Φλοιός
Ο φλοιός χωρίζεται στον ωκεάνιο φλοιό, ο οποίος έχει μέγιστο πάχος 10 χλμ., και στον ηπειρωτικό φλοιό, ο οποίος μπορεί να φτάσει σε ορισμένα σημεία τα 80 χλμ. σε πάχος. Ο φλοιός ανυψώνεται και βυθίζεται έως και 25 εκ. κάθε μέρα, καθώς η Σελήνη ασκεί έλξη πάνω του (λόγω παλιρροϊκών δυνάμεων).
2. Μανδύας
Μαζί, ο φλοιός και το πάνω μισό του μανδύα αποτελούν τη λιθόσφαιρα, η οποία είναι σπασμένη σε τεκτονικές πλάκες που μετακινούνται. Αυτές οι μετακινήσεις προκαλούν σεισμούς και την ολίσθηση των ηπείρων. Ο μανδύας είναι μακράν το μεγαλύτερο τμήμα της Γης, αποτελώντας το 84% του συνολικού της όγκου.
3. Εξωτερικός Πυρήνας
Αυτό είναι το μοναδικό πραγματικά υγρό στρώμα της εσωτερικής δομής της Γης. Με πάχος περίπου 2.000 χλμ., ο εξωτερικός πυρήνας αποτελείται κυρίως από σίδηρο και νικέλιο, ενώ ένα ποσοστό μεταξύ πέντε και δέκα τοις εκατό αποτελείται από ελαφρύτερα στοιχεία. Η μετάβαση μεταξύ του εσωτερικού και του εξωτερικού πυρήνα βρίσκεται περίπου 5.150 χλμ. κάτω από την επιφάνεια της Γης.
4. Εσωτερικός Πυρήνας
Μια στερεή, κρυσταλλωμένη δομή σιδήρου με μέγεθος περίπου το 70% της Σελήνης. Η θερμοκρασία του είναι περίπου 5.000°C –σχεδόν όσο η επιφάνεια του Ήλιου– αλλά η έντονη πίεση τον έχει αναγκάσει να στερεοποιηθεί. Οι αλληλεπιδράσεις του (εσωτερικού πυρήνα) με τον εξωτερικό πυρήνα είναι υπεύθυνες για το μαγνητικό πεδίο της Γης.
Η γέννηση της Γης
Η Γη σχηματίστηκε πριν από 4,54 δισεκατομμύρια χρόνια, όταν τα υπολείμματα που έμειναν από τον σχηματισμό του Ήλιου συσσωματώθηκαν λόγω της βαρύτητας. Αυτοί οι πλανητοειδείς συγκρούστηκαν με τέτοια δύναμη, ώστε η Γη αρχικά ήταν εξ ολοκλήρου σε διάπυρη (ρευστή) κατάσταση.
Τα βαρύτερα συστατικά, όπως ο σίδηρος και το νικέλιο, βυθίστηκαν στον πυρήνα του νεαρού πλανήτη. Όμως, δεν «πήγαν» μόνα τους. «Στοιχεία που έχουν έλξη προς τον σίδηρο παρασύρθηκαν στον πυρήνα», λέει ο Willbold.
Αυτά τα στοιχεία, γνωστά ως «σιδηρόφιλα», ενώνονται εύκολα με τον σίδηρο και έτσι απορροφήθηκαν χημικά στον πυρήνα καθώς αυτός σχηματιζόταν. Σε αυτά περιλαμβάνονται ο χρυσός, το βολφράμιο, η πλατίνα και το ρουθήνιο.
Από αυτά τα σήματα προέκυψε η πρώτη εικόνα του πυρήνα, η οποία δείχνει δύο ομόκεντρες σφαίρες, μία υγρή και μία στερεή, που χωρίζονται από εμάς κατά σχεδόν 3.000 χλμ.
Η μεταφορά πολύτιμων μετάλλων από τον πυρήνα στον μανδύα
Εάν τα σιδηρόφιλα στοιχεία παρασύρθηκαν σε αυτόν τον πυρήνα πριν από πολύ καιρό, πώς συμβαίνει να βρίσκουμε ακόμα αυτά τα μέταλλα στην επιφάνεια; Μια πιθανότητα είναι ότι μεταφέρονται προς τα πάνω από το στρώμα ανάμεσα στον πυρήνα και τον φλοιό της Γης – τον μανδύα.
«Υπάρχουν ορισμένα γεωφυσικά δεδομένα που δείχνουν ότι οι στήλες του μανδύα (ανοδικά ρεύματα θερμού πετρώματος στον μανδύα) φτάνουν σε μεγάλο βάθος και πιθανότατα ξεκινούν από το όριο πυρήνα-μανδύα», λέει ο Willbold.
Αυτές οι στήλες του μανδύα (mantle plumes) μπορούν να φτάσουν στον φλοιό σε ηφαιστειογενείς περιοχές, όπως η Χαβάη και η Ισλανδία. Όμως το ερώτημα παραμένει: πώς βρέθηκαν αυτά τα στοιχεία στον μανδύα;
Εκεί είναι που οι γεωλόγοι αρχίζουν να διαφωνούν. Παραδοσιακά, οι επιστήμονες αναζητούσαν την απάντηση πέρα από τη Γη.
«Πρέπει να επανεμπλουτίσουμε τον μανδύα της Γης με αυτά τα εξαιρετικά σιδηρόφιλα στοιχεία μέσω κάποιας διαδικασίας», λέει ο Δρ. Mario Fischer-Gödde από το Πανεπιστήμιο της Κολωνίας στη Γερμανία. «Η πιο διάσημη εξήγηση είναι ότι τα επαναφέρουμε μέσω των μετεωριτών».
Πώς η Γη “εκπληρώνει” τη χημική της ιστορία μέσω των προσκρούσεων αστεροειδών
Οι ενδείξεις από τον σχηματισμό κρατήρων στη Σελήνη και σε άλλα στερεά σώματα του Ηλιακού Συστήματος υποδεικνύουν μια έξαρση των προσκρούσεων πριν από περίπου 3,9 δισεκατομμύρια χρόνια.
Αυτή η περίοδος –γνωστή ως Ύστερος Βαρύς Βομβαρδισμός (Late Heavy Bombardment)– συνέβη όταν η Γη ήταν ηλικίας περίπου 650 εκατομμυρίων ετών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Γη «σφυροκοπήθηκε» από τεράστιους αστεροειδείς κατασκευασμένους από την ίδια αρχέγονη σκόνη που δημιούργησε τη Γη, πράγμα που σημαίνει ότι ήταν πλούσιοι σε βαρέα στοιχεία.
Μερικά από τα ψήγματα χρυσού που εξορύσσονται τώρα σε μέρη όπως το Wangu θα μπορούσαν να είναι ίχνη που άφησαν αυτές οι προσκρούσεις – μια χημική ηχώ από τις παλαιότερες στιγμές του πλανήτη.
Καθώς ο πυρήνας της Γης είχε ήδη διαχωριστεί, τα νέα μέταλλα δεν μπορούσαν να βυθιστούν περισσότερο και έτσι παγιδεύτηκαν στον μανδύα. Αυτοί οι αστεροειδείς «επικάλυψαν» την αρχική χημεία του πλανήτη μας, οδηγώντας στο γεωλογικό τοπίο που βλέπουμε σήμερα.
Ένας πυρήνας με διαρροή; Τι συμβαίνει με το βολφράμιο
Υπάρχει, ωστόσο, και μια δεύτερη θεωρία για τον λόγο που οι γεωλόγοι βρίσκουν στον μανδύα μας στοιχεία που θα έπρεπε να περιορίζονται στον πυρήνα: Ο πυρήνας μας παρουσιάζει διαρροή. Για να εξετάσουμε το πρώτο στοιχείο αυτής της θεωρίας, ας ξεκινήσουμε με το βολφράμιο.
Ως σιδηρόφιλο στοιχείο, οποιαδήποτε ποσότητα βολφραμίου διέθετε η Γη εξαρχής, βυθίστηκε στον πυρήνα. Όμως, μια σπανιότερη μορφή βολφραμίου μπορεί επίσης να παραχθεί από τη ραδιενεργή διάσπαση ενός στοιχείου που ονομάζεται άφνιο.
Είναι καθοριστικό το γεγονός ότι αυτό το βολφράμιο-182 έχει δύο λιγότερα νετρόνια από το πιο κοινό βολφράμιο-184. Καθώς το άφνιο είναι ένα στοιχείο που «αγαπά τα πετρώματα» (λιθόφιλο), δεν παρασύρθηκε στον πυρήνα μαζί με τα σιδηρόφιλα στοιχεία και έτσι παραμένει στον μανδύα.
Καθώς διασπάται με την πάροδο του χρόνου, έχει εμπλουτίσει τον μανδύα με περισσότερο βολφράμιο-182 από αυτό που βρίσκεται στον πυρήνα. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι θύλακες μέσα στον μανδύα που παρουσιάζουν υψηλότερη αναλογία βολφραμίου-184 προς βολφράμιο-182 από τον μέσο όρο.
«Αν προσθέσετε έστω και μια ελάχιστη ποσότητα υλικού του πυρήνα στον μανδύα, τότε θα βλέπατε ακριβώς αυτό», λέει ο Willbold. Ίσως κάποιο μέρος του αρχέγονου υλικού του πυρήνα –πλουσιότερο στο κανονικό ισότοπο βολφράμιο-184– διαρρέει προς τα έξω και αυξάνει αυτή την αναλογία.
Η θεωρία για το ρουθήνιο
Το βολφράμιο δεν είναι το μοναδικό στοιχείο. Ένα άλλο μέταλλο –το ρουθήνιο– αφηγείται μια παράλληλη ιστορία, αλλά δεν την ερμηνεύουν όλοι με τον ίδιο τρόπο.
Όταν οι ερευνητές συγκρίνουν τα ισότοπα ρουθηνίου στον μανδύα της Γης με εκείνα που βρίσκονται σε μετεωρίτες, αυτά ταυτίζονται. Καθώς οι μετεωρίτες είναι απλώς κομμάτια αστεροειδών που έπεσαν στη Γη, αυτό υποδηλώνει ότι το ρουθήνιο, τουλάχιστον, μεταφέρθηκε στη Γη κατά τον Ύστερο Βαρύ Βομβαρδισμό.
Ωστόσο, ορισμένα πετρώματα βαθιάς προέλευσης που ξεκινούν κοντά στο όριο πυρήνα-μανδύα —ιδιαίτερα εκείνα που συνδέονται με στήλες του μανδύα, όπως αυτά στη Χαβάη— παρουσιάζουν μια ανεπαίσθητη αλλά σταθερή απόκλιση.
Έχουν ένα ελαφρώς διαφορετικό μείγμα ισοτόπων ρουθηνίου, αφήνοντας να εννοηθεί ότι μπορεί να έχουν αναμειχθεί με κάτι που δεν ταιριάζει με κανέναν γνωστό μετεωρίτη. Για τον Willbold, αυτή η απόκλιση στο ρουθήνιο θα μπορούσε να είναι ένας «ψίθυρος» από τον ίδιο τον πυρήνα. Και είναι μια ιδέα που θα μπορούσε να ελεγχθεί. «Θα αναζητούσατε αυτή την ανώμαλη ισοτοπική σύνθεση ρουθηνίου σε πετρώματα που πιθανώς προέρχονται από το όριο πυρήνα-μανδύα», λέει ο ίδιος.
Ο Fischer-Gödde είναι σκεπτικός. «Οι ισοτοπικές υπογραφές που παρατηρούμε μπορούν να ερμηνευθούν ως βολφράμιο και ρουθήνιο που επανέρχονται στον μανδύα από τον πυρήνα, αλλά αυτό δεν αποτελεί οριστική απόδειξη», αναφέρει. «Πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί πρόκειται μόνο για αυτά τα δύο στοιχεία».
Με άλλα λόγια, γιατί δεν έχουμε βρει ενδείξεις και για άλλα σιδηρόφιλα στοιχεία που επίσης «ξεχειλίζουν» από τον πυρήνα; Όσον αφορά τον χρυσό, τα πράγματα είναι περίπλοκα επειδή έχει μόνο ένα σταθερό ισότοπο –τον χρυσό-197– οπότε οι γεωλόγοι δεν μπορούν να συγκρίνουν αναλογίες ισοτόπων, όπως έκαναν με το βολφράμιο και το ρουθήνιο, αναζητώντας παραδοξότητες. Κάτι τέτοιο θα έπρεπε να είναι εφικτό για άλλα σιδηρόφιλα στοιχεία, όπως η πλατίνα, το παλλάδιο, το όσμιο και το ιρίδιο.
Ο Fischer-Gödde πιστεύει ότι οι ανωμαλίες του βολφραμίου και του ρουθηνίου μπορούν να εξηγηθούν αποκλειστικά μέσω των μετεωριτών, χωρίς την παρουσία ενός πυρήνα με διαρροή.
Ο Ύστερος Βαρύς Βομβαρδισμός δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά μάλλον ένας παρατεταμένος κοσμικός κατακλυσμός. Τα θραύσματα αστεροειδών που έπεσαν στη νεαρή Γη πιθανότατα προέρχονταν από κάθε γωνιά του Ηλιακού Συστήματος, έχοντας σχηματιστεί το καθένα υπό διαφορετικές συνθήκες.
Αυτά τα «μακρινά ξαδέρφια» έφεραν ελαφρώς διαφορετικά ισοτοπικά αποτυπώματα, αρκετά ώστε να αφήσουν μια αμυδρή, ανομοιόμορφη υπογραφή στον μανδύα μέχρι σήμερα.
Δείτε περισσότερα στο enikos
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου