Η Δυσοίωνη Προφητεία και η Εναλλακτική Είσοδος στο Κάστρο
Ιστορικά τεκμήρια που φυλάσσονται στο Βρετανικό Μουσείο (Μουσείο του Λονδίνου) ρίχνουν νέο φως στις τελευταίες σελίδες της ζωής του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από πήλινες πινακίδες που ανακάλυψε ο Γερμανός αρχαιολόγος Rombert Koldewey το 1910 στην περιοχή της Βαβυλώνας. Συγκεκριμένα, το κείμενο «Χρονικό της Αραβίας» που ανήκει στα «Χρονικά της Ελληνιστικής Περιόδου» (BCHP 2) περιγράφει τις δραματικές στιγμές της επιστροφής του Μακεδόνα στρατηλάτη.
Όταν ο Αλέξανδρος διέσχισε τον ποταμό Τίγρη με κατεύθυνση τη Βαβυλώνα, δέχτηκε μια σοβαρή προειδοποίηση από τους τοπικούς μάγους. Σύμφωνα με αυτούς, η διέλευση από την κεντρική πύλη της οχυρωμένης πόλης θα σήμαινε τον θάνατό του. Για να αποφευχθεί το κακό ριζικό, εφαρμόστηκε ένα εναλλακτικό σχέδιο. Οι κάτοικοι της πόλης τον υποδέχτηκαν προσφέροντάς του δώρα στη «Μεγάλη Πύλη», η οποία αποτελούσε μία από τις δευτερεύουσες εισόδους του κάστρου.
Παρά την επιτυχημένη αλλαγή πορείας, η κατάσταση που αντιμετώπισε ο Μέγας Αλέξανδρος στο εσωτερικό της πόλης ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Η περιοχή μαστιζόταν από έναν ανεξέλεγκτο πληθωρισμό, ο οποίος είχε οδηγήσει τις τιμές των βασικών αγαθών και των τροφίμων σε δυσθεώρητα ύψη. Το φαινόμενο του λιμού εξουθένωνε καθημερινά την κοινωνία, δημιουργώντας έντονη αστάθεια. Αυτή η δραματική τροπή των γεγονότων ανάγκασε τον Αλέξανδρο να εγκαταλείψει προσωρινά τη Βαβυλώνα και να αναζητήσει καταφύγιο στην περιοχή Teyma, στο βορειοδυτικό τμήμα της Αραβίας.
Το Τραπεζικό Μονοπώλιο και η Οικονομική Σύγκρουση
Πρόσθετες λεπτομέρειες για το οικονομικό παρασκήνιο της εποχής έρχονται στο φως μέσα από μια άλλη ιστορική πηγή, γνωστή ως «Το θραύσμα του Αλέξανδρου και του Αρταξέρξη» (BCHP 4). Με βάση αυτό το Χρονικό, η ευρύτερη περιοχή είχε υποστεί πλήρη οικονομική κατάρρευση. Εκμεταλλευόμενοι την κρίση, Εβραιο-Χαλδαίοι τραπεζίτες —οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί εκεί ως αιχμάλευτοι από την περίοδο της βασιλείας του Ναβουχοδονόσορα κατά τον 6ο αιώνα π.Χ.— είχαν προχωρήσει σε μαζικές δημεύσεις περιουσιών των πολιτών.
Ο Μέγας Αλέξανδρος επιχείρησε να παρέμβει θεσμικά, εκδίδοντας αποφάσεις για την ακύρωση αυτών των δημεύσεων και την επιστροφή των ιδιοκτησιών. Ωστόσο, οι τραπεζίτες προέβαλαν σθεναρή άρνηση και αρνήθηκαν να συμμορφωθούν, χρησιμοποιώντας ως νομικό έρεισμα τον αρχαίο Κώδικα του Χαμουραμπί. Η οικονομική δύναμη αυτού του δικτύου ήταν τεράστια, καθώς πέρα από τον ναό του Βάαλ —που εκείνη την εποχή λειτουργούσε ταυτόχρονα ως εκπαιδευτικό ίδρυμα και χρηματοπιστωτικός οργανισμός— έλεγχαν και δύο μεγάλους ιδιωτικούς τραπεζικούς οίκους της Βαβυλώνας.
Οι Δύο Κυρίαρχοι Οίκοι και οι «Πήλινες Επιταγές»
Η οικονομική ζωή της Βαβυλώνας ελεγχόταν σε μεγάλο βαθμό από δύο κυρίαρχα τραπεζικά ιδρύματα:
- «Murousu & Sons»: Με έδρα την πόλη Νιππούρ, στα νότια της Βαβυλώνας, ο συγκεκριμένος οίκος είχε επεκτείνει τη δραστηριότητά του μέσω ενός δικτύου υποκαταστημάτων σε 200 διαφορετικές τοποθεσίες της πρώην αυτοκρατορίας των Περσών. Κύρια πηγή της οικονομικής του ισχύος αποτελούσαν οι μεγάλης κλίμακας αγοραπωλησίες γης και ακινήτων.
- «Igimbi»: Αν και είχε γνωρίσει τεράστια εμπορική ακμή γύρω στο 575 π.Χ., η μοίρα του σφραγίστηκε κατά την περίοδο της μακεδονικής κυριαρχίας, όταν οδηγήθηκε σε πτώχευση, συμπαρασύροντας και τα υπόλοιπα τραπεζικά ιδρύματα-ναούς της εποχής.
Όπως επισημαίνει η ερευνήτρια Petra Eisele στο σύγγραμμά της «Βαβυλώνα» (εκδόσεις Κονιδάρη, 1987), οι οργανισμοί αυτοί παρείχαν ένα φάσμα υπηρεσιών που προσομοιάζει εντυπωσιακά με το σημερινό τραπεζικό σύστημα, όπως η τήρηση αποταμιευτικών λογαριασμών, η έκδοση επιταγών και πιστωτικών εγγράφων, καθώς και η χρήση πήλινων πλακών που λειτουργούσαν ως μια πρώιμη μορφή χαρτονομίσματος. Οι Βαβυλώνιοι πολίτες αντιμετώπιζαν αυτές τις πήλινες πλάκες με εξαιρετική προσοχή, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που οι σύγχρονοι δανειολήπτες προστατεύουν τα συμβόλαια και τα νομικά τους έγγραφα.
Το Σκάνδαλο του Άρπαλου και η Ίδρυση της «Κρατικής Τράπεζας»
Η ισορροπία ανατράπηκε δραματικά όταν ο Μέγας Αλέξανδρος μετακίνησε τα στρατεύματά του προς τα ενδότερα της Ασίας. Κατά τη διάρκεια της απουσίας του, ο έμπιστος αξιωματούχος Άρπαλος προχώρησε σε μια πρωτοφανή κατάχρηση του κρατικού θησαυροφυλακίου της Βαβυλώνας. Η πράξη αυτή λειτούργησε ως ντόμινο, καθώς πολλοί τοπικοί κυβερνήτες βρήκαν την ευκαιρία να τον μιμηθούν, ξεκινώντας ένα κύμα λεηλασιών και αυθαιρεσιών.
Όταν ο Αλέξανδρος επέστρεψε, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια χαοτική κατάσταση που ήταν πλέον αδύνατον να ελεγχθεί. Η κρίση επιδεινώθηκε από την οικονομική στενότητα του ίδιου του στρατηλάτη, ο οποίος είχε εξαντλήσει τους πόρους του σε αλόγιστες δαπάνες και μεγάλες χορηγίες. Επιπλέον, η διπλωματική και οικονομική του αποστολή στο αραβικό βασίλειο της Teyma δεν απέφερε τα αναμενόμενα κέρδη.
Προκειμένου να βρει διέξοδο από το οικονομικό αδιέξοδο, ο Αλέξανδρος έλαβε μια ριζοσπαστική απόφαση, η οποία καταγράφεται στο «Θραύσμα του Αλέξανδρου και του Αρταξέρξη» (BCHP 4). Διέταξε τους στρατιώτες του να αναστηλώσουν τον κατεστραμμένο αρχαίο ναό του Βάαλ. Στόχος του ήταν να μετατρέψει το ιερό σε μια αυτόνομη κρατική τράπεζα που θα λειτουργούσε υπό τον δικό του απόλυτο έλεγχο.
Η κίνηση αυτή προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στην οικονομική και θρησκευτική ελίτ της πόλης. Οι ντόπιοι τραπεζίτες θεώρησαν την ενέργεια αυτή ως μέγιστη ασέβεια και ανοσιούργημα. Για το ιερατείο και τους χρηματιστές, η χρεοκοπία και η κρατική παρέμβαση αποτελούσαν βαριά προσβολή που αμαύρωνε τη φήμη των παραδοσιακών «τραπεζικών ναών», οι οποίοι θεωρούνταν αφιερωμένοι στην ευχαρίστηση των θεών της Βαβυλώνας.
Η Γέννηση μιας Συνωμοσίες: Δίψα για Εκδίκηση
Η οικονομική παρέμβαση του Μεγάλου Αλεξάνδρου οδήγησε τους Εβραιο-Χαλδαίους τραπεζίτες σε ολοκληρωτική οικονομική καταστροφή, γεννώντας μια έντονη επιθυμία για εκδίκηση. Όπως προκύπτει από την ανάλυση του ιστορικού ντοκουμέντου «Το Χρονικό του Αλεξάνδρου» (BCHP 1), μια καλά οργανωμένη συνωμοσία με στόχο τη δολοφονία του βασιλιά τέθηκε σε εφαρμογή. Το σχέδιο αυτό είχε προγραμματιστεί να εκτελεστεί κατά τη διάρκεια των μεγάλων θρησκευτικών εκδηλώσεων προς τιμήν του θεού Bêl στη Βαβυλώνα.
Η απαρχή της πλεκτάνης εντοπίζεται στην κρυφή επίσκεψη ενός προσώπου στο γραφείο του Σατράπη μέσα στην καρδιά του χειμώνα. Ο άνθρωπος αυτός, που στις πηγές χαρακτηρίζεται ως «γιος του Bêl», είχε ως μοναδικό σκοπό να υλοποιήσει ένα θανάσιμο πλήγμα κατά του Μακεδόνα ηγέτη.
Τα Πρόσωπα-Κλειδιά: Μαζαίος και Βηλεφάντης
Ο Σατράπης που βρισκόταν στο επίκεντρο αυτών των επαφών ήταν ο Μαζαίος. Πρόκειται για τον γνωστό Πέρση αξιωματούχο ο οποίος, μετά την πανωλεθρία του στρατού του στη μάχη των Γαυγαμήλων, υποχώρησε στη Βαβυλώνα. Με την άφιξη του Αλεξάνδρου, ο Μαζαίος αναγκάστηκε να παραδώσει την πόλη χωρίς μάχη. Ως αντάλλαγμα για τη συμβιβαστική του στάση, ο Αλέξανδρος τον διόρισε διοικητή (σατράπη) της περιοχής.
Από την άλλη πλευρά, ο μυστηριώδης «γιος του Bêl» ταυτοποιείται από τους ειδικούς της Ασσυριολογίας ως ο Εβραιο-Χαλδαίος ιερέας Bel-apla-iddin, ο οποίος στον ελληνικό κόσμο έγινε γνωστός ως Βηλεφάντης. Ήταν ο ίδιος ιερωμένος που είχε προσπαθήσει παλαιότερα να εμποδίσει την είσοδο του Αλεξάνδρου στη Βαβυλώνα, επικαλούμενος καταστροφικούς οιωνούς. Η ιστορική έρευνα αποκάλυψε ότι ο Βηλεφάντης και ο πατέρας του είχαν συστηματική επικοινωνία με την εβραϊκών συμφερόντων τράπεζα «Υιοί Igimbi», η οποία είχε ήδη πτωχεύσει, γεγονός που τον καθιστά τον βασικό ύποπτο και ενορχηστρωτή της συνωμοσίας.
Το ιδανικό σκηνικό για την υλοποίηση του σχεδίου προσέφερε το φεστιβάλ του Bel, γνωστό στην ακκαδική γλώσσα ως Akitu. Η συγκεκριμένη γιορτή ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την Εαρινή Πρωτοχρονιά, ενώ παράλληλα αποτελούσε το Πάσχα των Εβραίων που ζούσαν στη Βαβυλώνα. Οι εορτασμοί κρατούσαν συνολικά επτά ημέρες και το τυπικό της γιορτής επέβαλλε την υποχρεωτική παρουσία του ανώτατου άρχοντα. Εάν για οποιονδήποτε λόγο ο ηγεμόνας απουσίαζε, η εξέλιξη αυτή θεωρούνταν σημάδι ακραίας κακοτυχίας με ολέθριες συνέπειες για ολόκληρο το κράτος.
Πολιτικοί Ελιγμοί και η Προφητεία του Βηρωσσού
Ορισμένες αναφορές αρχαίων συγγραφέων αφήνουν να εννοηθεί ότι ο Μέγας Αλέξανδρος προχώρησε σε μια τριπλή τελετουργική θυσία προς τιμήν των θεοτήτων της Βαβυλώνας, υπονοώντας στην πραγματικότητα την ανθρωποθυσία. Ωστόσο, η εκτίμηση ότι ο Μακεδόνας βασιλιάς δεν θα διακινδύνευε ποτέ να εκτελέσει έναν αθώο άνθρωπο —αποφεύγοντας έτσι μια σφοδρή σύγκρουση με το τοπικό ιερατείο— επιβεβαιώνεται από τα γραπτά ντοκουμέντα της εποχής.
Συγκεκριμένα, στην 6η γραμμή της μπροστινής πλευράς του κειμένου «Το χρονικό των ερειπίων του Esagila» (BCHP 6-BM32248), ξεκαθαρίζεται η αλήθεια. Ο Αλέξανδρος εφάρμοσε έναν έξυπνο ελιγμό: αντικατέστησε τον άνθρωπο που προοριζόταν ως «υποκατάστατο βασιλιά» για τη θυσία, χρησιμοποιώντας στη θέση του ένα λευκό βόδι.
Μετά την ολοκλήρωση των εορτασμών για το Νέο Έτος, όλα τα αγάλματα των θεών τοποθετούνταν σε στολισμένα πλοιάρια για μια θρησκευτική περιήγηση στην πόλη μέσω του ποταμού Ευφράτη, με τον Αλέξανδρο να συνοδεύει προσωπικά το ομοίωμα του κορυφαίου θεού Nabû.
Στην προσπάθεια να φωτιστούν τα αίτια γύρω από το μυστήριο του θανάτου του Αλεξάνδρου, τα ιστορικά ίχνη οδηγούν στα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν αμέσως μετά τη θυσία του ταύρου στον ναό του Esagila. Λίγη ώρα αργότερα, παρατέθηκε μια επίσημη δεξίωση στην αυλή του γειτονικού πύργου Etemenanki, όπου στεγάζονταν και τα διοικητικά γραφεία του συμβουλίου του ναού. Επικεφαλής και πρόεδρος (šatammu) του συγκεκριμένου συμβουλίου ήταν ένα πρόσωπο με το ακκαδικό όνομα Bel-ussur (ή αλλιώς Bel-re’ušunu).
Η πραγματική ταυτότητα του Bel-ussur επιβεβαιώνεται από μεταγενέστερες ιστορικές πηγές και συγγραφείς, όπως τον Αλέξανδρο Πολυΐστωρα, τον Τατιανό και τον Αθήναιο. Οι συγκεκριμένοι μελετητές πιστοποιούν ότι κατά την περίοδο της μακεδονικής παρουσίας στη Βαβυλώνα, υπήρχε ένας ιερέας του θεού Marduk που ονομαζόταν Βήρωσσος (περίπου 350-270 π.Χ.). Ο Βήρωσσος αποτελούσε τον πιο ξακουστό και σεβαστό αστρολόγο ολόκληρης της Βαβυλωνίας, ο οποίος μάλιστα τιμήθηκε επίσημα στην Αθήνα επειδή είχε επαληθευτεί η διάσημη αστρολογική προφητεία του σχετικά με το τέλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Η Θεωρία της Βρουκέλλωσης: Το Μολυσμένο Κρασί στο Χρυσό Κύπελλο
Αν και οι ακριβείς λεπτομέρειες εκείνης της μοιραίας δεξίωσης παραμένουν θολές, η επικρατούσα εκδοχή θέλει τον αρχιερέα Βήρωσσο να προσφέρει στον Μέγα Αλέξανδρο ένα ποτήρι κρασί μέσα σε ένα ιδιαίτερο χρυσό σκεύος με μορφή κατσίκας. Η υπόθεση αυτή στηρίζεται σε αρχαιολογικά ευρήματα, καθώς μέσα στα βαβυλωνιακά ζιγκουράτ έχουν ανακαλυφθεί πολυάριθμα τέτοια αγγεία, γνωστά στον αρχαίο κόσμο ως «τακούκ» (ρυτά).
Με βάση την εξέλιξη των γεγονότων, εικάζεται ότι το συγκεκριμένο κρασί περιείχε σταγόνες αίματος από το σώμα ενός αποδιοπομπαίου τράγου που είχε θυσιαστεί νωρίτερα στο ναό. Το ζώο αυτό φαίνεται πως είχε επιλεγεί εσκεμμένα επειδή βρισκόταν στα πρώτα στάδια της βρουκέλλωσης (μελιταίου πυρετού), μια στρατηγική που εφαρμόστηκε ώστε να μην κινηθούν υποψίες στον βασιλιά ή στους στενούς του συντρόφους.
Η βρουκέλλωση αποτελεί μέχρι και τις μέρες μας μία από τις πιο επικίνδυνες και θανατηφόρες ασθένειες για τα αιγοπρόβατα, εκδηλώνεται δε συνήθως μέσω εαρινών μαστιτίδων. Όταν η νόσος μεταδοθεί στον άνθρωπο, προκαλεί υψηλό πυρετό, έντονα ρίγη, νυχτερινή εφίδρωση, σωματική εξάντληση, σφοδρούς πονοκεφάλους και οσφυαλγία. Σε προχωρημένο στάδιο, η ασθένεια μπορεί να προσβάλει ακόμη και το κεντρικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας ανεπανόρθωτες βλάβες. Ακόμη και στη σύγχρονη εποχή δεν έχει αναπτυχθεί εμβόλιο για την ανθρώπινη βρουκέλλωση και η επιβίωση του ασθενούς εξαρτάται αποκλειστικά από την έγκαιρη ιατρική διάγνωση.
Το Χρονικό των Τελευταίων Ημερών
Η ιατρική εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπως καταγράφεται στις σύγχρονες ιατρικές και ιστορικές μελέτες αναδρομικής διάγνωσης, παρουσιάζει πάρα πολλές ομοιότητες με τα συμπτώματα της συγκεκριμένης νόσου.
Με βάση τις ιστορικές πηγές, η εξέλιξη της ασθένειας ακολούθησε την εξής πορεία:
- Ημέρα 1η: Μετά από ένα βαρύ γεύμα και έντονη οινοποσία, ο βασιλιάς παρουσίασε οξύ πόνο στην κοιλιακή και θωρακική χώρα, ο οποίος συνοδεύτηκε από εμετούς, ρίγη και πυρετό.
- Ημέρα 2η: Παρά την εμφανή σωματική του εξασθένηση, συνέχισε να πίνει κρασί, ενώ ο πυρετός και οι κοιλιακοί πόνοι επέμεναν.
- Επόμενες Ημέρες: Ο Μακεδόνας ηγέτης περνούσε πολλές ώρες μισοκοιμισμένος στον χώρο του λουτρού. Παρά την κρίσιμη κατάσταση, επέλεξε να παρευρεθεί στο συμπόσιο που διοργάνωσε ο Μήδιος, όπου και παρέμεινε για ολόκληρη την ημέρα.
Κατά την επιστροφή του στα ανάκτορα, ο πυρετός είχε ήδη «χτυπήσει κόκκινο». Ο Αλέξανδρος λούστηκε ξανά, δείπνησε και κατανάλωσε εκ νέου μεγάλη ποσότητα κρασιού. Η κίνηση αυτή αποδείχθηκε καταστροφική, καθώς κατά τη διάρκεια της νύχτας η κατάστασή του επιδεινώθηκε ραγδαία. Μετά από περίπου δύο εβδομάδες εμπύρετης νόσου, ο μεγάλος στρατηλάτης άφησε την τελευταία του πνοή μέσα σε ένα κλίμα γενικευμένης υστερίας και απόλυτου πανικού.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου