Χρώμα πτυέλων και η κλινική τους σημασία: Tι μας δείχνουν οι εκκρίσεις του αναπνευστικού

Ζορμπά Ειρήνη, Rn, MSc, PhD
Registered Nurse, MSc, PhD. Αν. Προϊσταμένη στη Μονάδα Τεχνητού Νεφρού & Περιτοναϊκής Κάθαρσης Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

 Τα πτύελα είναι ένα από τα πιο συχνά ευρήματα σε άτομα με βήχα και λοιμώξεις του αναπνευστικού. 

Το χρώμα τους συχνά προκαλεί ανησυχία και οδηγεί πολλούς στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σοβαρή λοίμωξη ή ανάγκη για αντιβιοτικά. Στην πραγματικότητα, το χρώμα των πτυέλων δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση, αλλά μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες όταν

αξιολογείται σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα συμπτώματα και το ιστορικό του ατόμου (1,2).

Η σωστή κατανόηση των αλλαγών στο χρώμα βοηθά τόσο στην έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας όσο και στην αποφυγή άσκοπης ανησυχίας.

Πώς παράγονται και γιατί αλλάζουν τα πτύελα

Η βλέννα παράγεται φυσιολογικά στους αεραγωγούς και λειτουργεί ως μηχανισμός άμυνας του οργανισμού. Παγιδεύει μικρόβια, σωματίδια και αλλεργιογόνα και απομακρύνεται με τον βήχα (1).

Σε καταστάσεις φλεγμονής ή λοίμωξης:

• αυξάνεται η ποσότητα των πτυέλων
• αλλάζει η σύστασή τους
• μεταβάλλεται το χρώμα τους

Οι αλλαγές αυτές αντανακλούν κυρίως τη δραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος και όχι απαραίτητα τη σοβαρότητα της νόσου (2).

Διαυγή ή λευκά πτύελα

Τα διαυγή ή λευκά πτύελα είναι συνήθως φυσιολογικά. Παρατηρούνται συχνά:

• σε ήπιες ιογενείς λοιμώξεις
• σε αλλεργική ρινίτιδα
• σε άσθμα (3)

Σε καπνιστές ή άτομα με χρόνια βρογχίτιδα μπορεί να υπάρχουν καθημερινά χωρίς να υποδηλώνουν ενεργό λοίμωξη (4). Στις περισσότερες περιπτώσεις αρκεί η παρακολούθηση.

Κίτρινα πτύελα

Το κίτρινο χρώμα οφείλεται κυρίως στην παρουσία ουδετερόφιλων και ενζύμων που απελευθερώνονται κατά τη φλεγμονώδη αντίδραση (2).

Εμφανίζεται συχνά σε:

• κρυολόγημα που εξελίσσεται
• οξεία βρογχίτιδα
• παροξύνσεις ΧΑΠ

Σημαντικό: τα κίτρινα πτύελα δεν σημαίνουν απαραίτητα βακτηριακή λοίμωξη και δεν αποτελούν από μόνα τους ένδειξη για αντιβιοτικά (3,5).

Πράσινα πτύελα

Τα πράσινα πτύελα σχετίζονται με πιο έντονη και παρατεταμένη φλεγμονή, λόγω της μυελοϋπεροξειδάσης των ουδετερόφιλων (2).

Συχνότερα παρατηρούνται σε:

• βακτηριακές λοιμώξεις
• πνευμονία
• βρογχεκτασίες
• σοβαρές παροξύνσεις ΧΑΠ (4,6)

Όταν επιμένουν ή συνοδεύονται από επιδείνωση της αναπνοής, απαιτούν ιατρική εκτίμηση.

Καφέ πτύελα

Τα καφέ πτύελα μπορεί να υποδηλώνουν παλαιό αίμα. Συνδέονται συχνά με:

• χρόνια φλεγμονή
• κάπνισμα
• εισπνοή ρύπων (1,4)

Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση, ειδικά αν επιμένουν ή συνοδεύονται από συστηματικά συμπτώματα (6).

Ροζ ή αιματηρά πτύελα: Απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση

Η παρουσία αίματος στα πτύελα αποτελεί σύμπτωμα συναγερμού.

Ροζ, αφρώδη πτύελα εμφανίζονται στο πνευμονικό οίδημα, ενώ αιματηρά πτύελα μπορεί να σχετίζονται με:

• πνευμονία
• φυματίωση
• πνευμονική εμβολή
• κακοήθεια (3,7)

Μαύρα ή σκούρα γκρι πτύελα

Συνήθως σχετίζονται με εισπνοή καπνού, αιθάλης ή επαγγελματική έκθεση σε ρύπους. Σπανιότερα μπορεί να υποδηλώνουν μυκητιασικές λοιμώξεις ή νέκρωση πνευμονικού ιστού (1,6).

Επικοινωνήστε με γιατρό αν:

• τα πτύελα παραμένουν κίτρινα ή πράσινα >7–10 ημέρες
• υπάρχει πυρετός που δεν υποχωρεί
• ο βήχας ή η δύσπνοια επιδεινώνονται
• εμφανίζεται πόνος στο στήθος
• ανήκετε σε ευπαθή ομάδα (ηλικιωμένοι, καπνιστές, ΧΑΠ, άσθμα)

Πίνακας: Χρώμα πτυέλων και κλινική καθοδήγηση

Διαχείριση και θεραπεία

Υγιείς άνθρωποι

Ο βήχας με πτύελα συνήθως υποχωρεί μόνος του. Επικοινωνήστε με γιατρό αν διαρκεί >3 εβδομάδες ή συνοδεύεται από πυρετό, δύσπνοια ή πόνο στο στήθος.

Άτομα με πνευμονικές παθήσεις

• Πάρτε τα φάρμακα σας όπως σας έχουν συνταγογραφηθεί
• Συζητήστε με τον γιατρό ή τον νοσηλευτή σας αν ο βήχας με πτύελα αυξάνεται
• Μάθετε τεχνικές αποβολής εκκρίσεων από φυσιοθεραπευτή

Φάρμακα και άλλες μέθοδοι

Η φαρμακευτική αγωγή εξαρτάται από την υποκείμενη αιτία και μπορεί να περιλαμβάνει:

• Αντιβιοτικά/στεροειδή: για βακτηριακές λοιμώξεις ή παροξύνσεις ΧΑΠ
• Παρακεταμόλη/ιβουπροφαίνη: ανακουφίζουν τα συμπτώματα σε ιογενείς λοιμώξεις
• Αντιισταμινικά / ρινικά σπρέι: για αλλεργίες
• Βλεννολυτικά: βοηθούν στην αποβολή φλέγματος
• Ζεστά ροφήματα με λεμόνι και μέλι: βοηθούν στην αραιότητα του φλέγματος
• Πίνετε 6–8 ποτήρια νερό/ημέρα
• Σταματήστε το κάπνισμα
• Εισπνεύστε ατμό (π.χ. ζεστό ντους) για να αραιώσετε το φλέγμα
• Διατηρήστε δραστήριο τρόπο ζωής για να βοηθήσετε την αποβολή των εκκρίσεων

Συμπεράσματα

 

Το χρώμα των πτυέλων αποτελεί χρήσιμο εργαλείο στην καθημερινή κλινική πρακτική, εφόσον αξιολογείται σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα και τα συνοδά συμπτώματα (2,3). Η σωστή ερμηνεία του συμβάλλει στην έγκαιρη διάγνωση και στην ασφαλή φροντίδα των ασθενών.

Βιβλιογραφία

1. Irwin RS, French CL, Chang AB, Altman KW. Classification of cough as a symptom in adults and management algorithms. 2018;153(1):196–209. https://doi.org:10.1016/j.chest.2017.10.016
2. Sapey E, Stockley RA. COPD exacerbations: mechanisms and management. Eur Respir J. 2019;54(3):1900937. https://doi:10.1183/13993003.00937-2019
3. King PT. The pathophysiology of bronchiectasis. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2021;16:911–921. https://doi:10.2147/COPD.S287713
4. McGuinness G, Beacher JR, Harkin TJ, Naidich DP, Garay SM. Hemoptysis: prospective high-resolution CT/bronchoscopic correlation. Radiology. 2020;295(3):648–662. https://doi:10.1148/radiol.2020191611
5. Murray JF, Nadel JA. Textbook of Respiratory Medicine. 7th ed. Philadelphia: Elsevier; 2022.
6. World Health Organization. Chronic respiratory diseases: clinical management guidelines. Geneva: WHO; 2023.
7. UpToDate®. Evaluation of sputum and hemoptysis in adults. Waltham (MA): UpToDate Inc.; 2024.

Από το iatronet