Γιατί ο Λέων ο ΣΤ΄ τιμήθηκε όσο ακόμη ζούσε με το επώνυμο «σοφός»;

Ο Λέων ήταν ευσεβής ηγεμόνας με σοβαρά εκκλησιαστικά και θεολογικά ενδιαφέροντα. Από τα έργα του διασώθηκαν λειτουργικά ποιήματα, πολυάριθμοι λόγοι και ομιλίες, που συνήθιζε να εκφωνεί ο ίδιος σε εκκλησιαστικές εορτές, και στα οποία συνδυάζει πλατειές δογματικές αναλύσεις με στοιχεία από την κλασική φιλολογία. Έγραψε επίσης και ένα εκτενή επιτάφιο λόγο στον πατέρα του καθώς και έναν αριθμό από εξεζητημένα θύραθεν ποιήματα. Για τη συγγραφική αυτή παραγωγή τιμήθηκε όσο
ακόμη ζούσε με το επώνυμο «σοφός»!..

Ο Λέων ΣΤ' (886 - 912) τυπικά μοιράσθηκε το θρόνο με τον αδελφό του Αλέξανδρο, ο οποίος όμως αφιερώθηκε στις απολαύσεις, χωρίς να ενδιαφέρεται για τις υποθέσεις του κράτους85. Ο πιο σπουδαίος σύμβουλος του αυτοκράτορα την πρώτη και πιο γόνιμη περίοδο της βασιλείας του ήταν ο αρμένιος Στυλιανός Ζαούσης (+896). Ήταν ο πατέρας της ερωμένης και αργότερα συζύγου του Λέοντα Ζωής και τιμήθηκε με τον υψηλό τίτλο του «βασιλεοπάτορα», που δημιουργήθηκε ειδικά γι' αυτόν. Ως μαθητής του Φωτίου, εναντίον του οποίου έδειξε τόσο αχάριστη συμπεριφορά, ο Λέων ο Σοφός διέθετε εξαιρετική παιδεία και καθολική μόρφωση86. Ήταν δόκιμος συγγραφέας και ενθουσιώδης ρήτορας. Σε μεγαλύτερο βαθμό απ' ό,τι ο πατέρας του, τον οποίο φυσικά ξεπερνούσε σε μόρφωση, είχε μιαν αρχαΐζουσα τάση, η οποία όμως, αντίθετα από το Βασίλειο, δεν εκδηλωνόταν στον πολιτικό τομέα, αλλά κυρίως στο συγγραφικό του έργο και είχε έντονο θεολογικό περιεχόμενο. Ο Λέων ήταν ευσεβής ηγεμόνας με σοβαρά εκκλησιαστικά και θεολογικά ενδιαφέροντα. Από τα έργα του διασώθηκαν λειτουργικά ποιήματα, πολυάριθμοι λόγοι και ομιλίες, που συνήθιζε να εκφωνεί ο ίδιος σε εκκλησιαστικές εορτές, και στα οποία συνδυάζει πλατειές δογματικές αναλύσεις με στοιχεία από την κλασική φιλολογία. Έγραψε επίσης και ένα εκτενή επιτάφιο λόγο στον πατέρα του καθώς και έναν αριθμό από εξεζητημένα θύραθεν ποιήματα. Για τη συγγραφική αυτή παραγωγή τιμήθηκε όσο ακόμη ζούσε με το επώνυμο «σοφός»87. Αργότερα πλέχθηκαν πολλοί θρύλοι γύρω από το πρόσωπο του Λέοντα του Σοφού, οι οποίοι από τον μάλλον άχρωμο αυτόν ηγεμόνα έπλασαν έναν προφήτη, μάγο και αστρολόγο. Θεωρήθηκε ακόμη ο συγγραφέας μιας συλλογής χρησμών για την τύχη της αυτοκρατορίας, που όμως ανήκει σε πολύ μεταγενέστερη εποχή. Η συλλογή αυτή απέκτησε μεγάλη δημοτικότητα και διάδοση στο Βυζάντιο όπως και στο λατινικό και τον σλαβικό κόσμο, τόσο στη βυζαντινή όσο και στη μεταβυζαντινή εποχή88 Παρά την έντονη αμοιβαία αντιπάθεια ανάμεσα στον πατέρα και το γιο και παρά τις σοβαρές διαφορές των χαρακτήρων τους οι στόχοι του Βασιλείου Α' και του Λέοντα ΣΤ' ήσαν σε πολλά σημεία παρόμοιοι. Ο Λέων ΣΤ' συμπλήρωσε την αναθεώρηση της νομοθεσίας του Ιουστινιανού, την οποία είχε ξεκινήσει ο Βασίλειος Α', στο έργο του Βασιλικά. Οι αυτοκρατορικοί νόμοι του Λέοντα του Σοφού («τα Βασιλικά») χωρισμένοι σε εξήντα βιβλία και έξη τόμους (γι' αυτό ονομάσθηκαν επίσης «Εξηκοντάβιβλος» και «Εξάβιβλος»), αποτελούν τη μεγαλύτερη νομική συλλογή της μεσαιωνικής βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η επεξεργασία τους έγινε από μια νομική επιτροπή με πρόεδρο τον πρωτοσπαθάριο Συμβάτιο και η έκδοσή τους στα πρώτα χρόνια του Λέοντα ΣΤ', πράγμα που επίσης αποδεικνύει ότι η προεργασία για την «ανακάθαρση» του Βασιλείου είχε προχωρήσει πολύ και ότι αξιοποιήθηκε στο έργο του Λέοντα ΣΤ'. Τα Βασιλικά αποτελούν μια συλλογή τόσο του κανονικού όσο και του αστικού και του δημοσίου δικαίου. Αντλούν κυρίως από τον Ιουστινιάνειο Κώδικα και τους Πανδέκτες και λιγότερο από τις Εισηγήσεις, αλλά επίσης και από τις Νεαρές του Ιουστινιανού όπως και τις Νεαρές του Ιουστίνου Β' και του Τιβερίου, οι οποίες είχαν προσαρτηθεί στο ομώνυμο έργο του Ιουστινιανού σε μια μεταγενέστερη συλλογή, τη λεγόμενη των CLXVIII Νεαρών. Τέλος αντλούν σε σημαντικό αριθμό και από τον Πρόχειρο νόμο. Όπως οι νομομαθείς του Βασιλείου Α', το ίδιο και οι νομικοί του Λέοντα ΣΤ' δεν χρησιμοποίησαν τις λατινικές πηγές, αλλά τις ελληνικές παραλλαγές και τα ελληνικά σχόλια του έκτου και του έβδομου αιώνα. Σε αντίθεση με το Corpus iuris του Ιουστινιανού, τα Βασιλικά είχαν για τους Βυζαντινούς το μεγάλο πλεονέκτημα ότι ήταν συνταγμένα στην Ελληνική γλώσσα και ότι ήταν πιο εύχρηστα. Γιατί τα Βασιλικά συγκέντρωσαν σε ένα έργο και με συστηματική διάταξη όλο το υλικό, ενώ αντίθετα το Corpus iuris πραγματεύεται το ίδιο αντικείμενο σε περισσότερα και διαφορετικά μέρη, πράγμα που επισημαίνεται στο προοίμιο των Βασιλικών ως σοβαρό μειονέκτημα. Γι' αυτό δεν προκαλεί εντύπωση το γεγονός, ότι τα Βασιλικά εκτόπισαν σχεδόν τελείως το νομοθετικό έργο του Ιουστινιανού από την καθημερινή χρήση και αποτέλεσαν τη βάση της νομικής επιστήμης στο μεσαιωνικό Βυζάντιο. Το κείμενό τους εμπλουτίσθηκε με πολυάριθμα σχόλια, τα σπουδαιότερα των οποίων, τα καλούμενα «παλαιά σχόλια», ανάγονται στην εποχή του Κωνσταντίνου Ζ', ενώ αντίθετα τα «νεώτερα σχόλια» προέρχονται από τον ενδέκατο, τον δωδέκατο και τον δέκατο τρίτο αιώνα. Τον δωδέκατο αιώνα συντάχθηκε ένα ευρετήριο των Βασιλικών που έμεινε γνωστό με τον τίτλο «Τιπούκειτος» (από την φράση «τι που κείται»;) και το οποίο έχει ιδιαίτερη αξία προ παντός για τις πληροφορίες του σχετικά με το περιεχόμενο των χαμένων βιβλίων89.
Ωστόσο παρά τη μεγάλη σπουδαιότητα που έχουν τα Βασιλικά για την εξέλιξη του βυζαντινού δικαίου η αξία τους ως ιστορικής πηγής είναι περιορισμένη. Το μεγάλο αυτό νομικό συμπίλημα δεν αντικατοπτρίζει καθόλου ή μάλλον ελάχιστα τις ιστορικές συνθήκες της εποχής του γιατί επαναλαμβάνει κυρίως τις παλαιές και ως επί το πλείστον ξεπερασμένες νομικές διατάξεις των προηγούμενων αιώνων90.

===================

[Απόσπασμα από το έργο του Georg Ostrogorsky: «Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους»]

Από την ιστοσελίδα του κ. Άγγελου Σακκέτου

-->